اراده را از شؤون ذات و در حقيقت منشأ فعل شمرده - و فاعل مختار ممكن نيست كه فاقد اراده باشد - اراده را از حق نفى كرده‌اند - مانند كسانى كه علم سابق بر وجود اشيا را انكار نموده ، و نه به علم تفصيلى عنائى قائل‌اند ، نه اجمالى ، و علم حق به نظام وجود را نفس حقايق خارجيه مىدانند - نمىتوانند حقيقت « بداء » را تصديق نمايند ؛ چه آنكه بداء مستند به اراده مىباشد ؛ و نسبت بين اين دو از قبيل نسبت بين عاكس و عكس و اصل و فرع است . مصنّف علامه ، قدّس‌سرّه ، در مصابيح متعدد به بيان نحوهء تعيّن حقيقتِ ولايت و « نبوت تعريفى » و نحوهء ظهور آن حقيقت از مقام غيب ( مرتبهء احديت و واحديت ) ، و سريان آن حقيقت در مراتب غيب و شهود ، و تقرير اين اصل كه حقيقت ولايت و نبوت در هر موطن و مقام حكم خاص دارد ، و نحوهء ظهور أسماء در اين مظهر و تحقق آنكه عين ثابتِ صاحبِ مقام جمع الجمعِ نبوت بمقامها الغيبية سمت سيادت بر ديگر اعيان دارد ، پرداخته‌اند ؛ و در عباراتى كوتاه مطالب عاليه‌اى را ، كه درك آن مطالب اختصاص به بارعين در حكمت يمانيه و صاحبان احاطه به معارف حقيقيه دارد ، تقرير فرموده‌اند ؛ و قسمت مهمى از مسائل خاص « علم الاسماء » را بيان كرده ، و كثيرى از معضلات را در منصهء حل قرار داده‌اند . و در ضمن تحرير مسائل عاليه جمع بين صورت و معنا كرده‌اند و هرگز مشكلى را از قالب اصطلاح و لسان كمل خارج نكرده‌اند . در طى تقرير معضلات در مصابيح بيست و چهار تا سى و چهارم ، و مصابيح بعدى ، تدريجاً به تبيين مطلب پرداخته‌اند ، و با نهايت درجهء حفظ مناسبات و تحقيق در مقدمات ، با لسان خاص ارباب معرفت و تحرير عويصات به روش